Digitale Gremlins & Gollems

Rens van der Vorst heeft een allervermakelijkst boek geschreven over hoe je met slimme sabotages kunt onttrekken aan de greep van het algoritme. Het lachen verging me wel toen ik de  video The A.I. dilemma bekeek.

De laatste maanden raak ik wat vermoeid en soms geïrriteerd van al die hype-achtige berichten op LinkedIn over ChatGPT. Hoe geweldig dit voor ons onderwijs is en hoe docenten en studenten hier hun voordeel mee kunnen doen. Ik ben daarom blij met de bijdrages van Rens van der Vorst, technofilosoof werkzaam bij Fontys. Hij denkt na over hoe wij mens blijven in de wereld vol technologie. Een vraag die mij ook steeds meer bezighoudt. Lees zijn colomn ‘geen woorden maar stuken‘ eens (de mensen die mij een beetje kennen snappen waarom ik dit zo’n geweldige titel vind 😊). Onder deze column stond dat hij een nieuw boek had uitgegeven: Digitale Gremlins. Een reden voor mij om deze aan te schaffen. En om er over te bloggen.

“In een wereld waarin digitaal denken bezig is aan een opmars, kunnen we er niet genoeg aan herinnerd worden dat we mensen zijn” (p213)

Het is een klein boekje (20 cm) en bevat 238 pagina’s. Het heeft een mooie bladspiegel met veel uitgelichte teksten. Het is vooral de fijne, ontspannende en grappige schrijfstijl van Rens van der Vorst die het lezen zo aangenaam maakt.

Het boek bestaat naast een inleiding en suggesties om meer te lezen (want wie laat zich niet inspireren door andere informatiebronnen?) uit 15 hoofdstukken. In de eerste twaalf hoofdstukken licht Rens van der Vorst toe hoe je als digitale gremlins beter kan googlen, online bestellen, streamen, sociale media gebruiken of hoe je een betere werkgever en werknemer kunt worden, maar ook privacy, beter omgaan met je aandacht, een beter seksleven (!) komen aan bod.  Het boek bevat zo’n dertig acties om een digitale gremlin te worden. Ik denk niet dat ik ze (allemaal) durf uit te voeren, maar een zwarte stift zit wel in mijn handtas en hard en vals meezingen tijdens een concert is ook niet zo’n probleem 😂, misschien eens een krantje meenemen naar een vergadering 😉. Maar dat is niet het doel van zijn boek. Rens van der Vorst beoogt met zijn boek dat je gaat nadenken over je relatie met technologie. Dat is hem wel gelukt. Hoewel ik al vaker heb gelezen had over de drijfveren, verdienmodellen en waarden van technologiebedrijven, brengt hij met sprekende voorbeelden de impact van algoritmes op ons leven.

“Gemak dient de mens, maar steeds vaker dient gemak vooral de belangen van een technologiebedrijf” (p180)

Ik heb ook over veel herkenbare situaties gelezen. ‘Bingesleeping’ is mij ook niet vreemd. En ik heb erg gelachen om het ‘kontmapje’. Als ik eerder zijn inzichten over algoritmes en online gedrag had gelezen was misschien mijn twitteraccount nog actief. Alhoewel, het klopt wat Rens schrijft dat mensen online vaak onaardiger zijn. Ik ga onaardige mensen graag uit de weg. Ook online.

“Als je dit soort platformen écht wilt begrijpen, moet je kijken naar wat ze meten” (p93)

Rens van der Vorst is ook docent bij Fontys ICT en Engineering. In hoofdstuk beschrijft hij hoe hij studenten laat nadenken over de impact van technologie en inspireert hen technologie te bouwen die ons menselijker maakt. Zo verwijst hij naar ceptcha, de menselijke variant van de irritante captcha. Humor is wat ons menselijk maakt, en ons onderscheidt van robots.

Onderstaand citaat uit de inleiding van het boek is me uit het hart gegrepen:

“Dus zitten we opgescheept met heel veel digitale technologie die onze waarden bepaald niet centraal heeft staan. Digitale technologie die ons tegen elkaar opzet, die onze aandacht kaapt, die ons onvriendelijker maakt of die ons bewust voorziet van verkeerde informatie. Alleen maar zodat de technologiebedrijven meer geld verdienen. Digitale technologie waarvan de gevolgen doordringen tot de offline wereld. Moord, geweld, onverdraagzaamheid, democratieën die worden ondermijnd, complete bevolkingsgroepen die worden gesurveilleerd, depressies, bedreigingen, zelfmoorden en ga zo maar door.
Digitale technologie moet écht beter. Maar het is dus verdomde lastig om daar zelf iets aan te doen.” (p. 21)

En dat klopt. Stoppen met social media is niet eenvoudig. Het is fijn om contact te houden met een verre neef via Facebook, de actuele ontwikkelingen op je vakgebied te volgen via LinkedIn, korte lijntjes te hebben met familie en vrienden via Whatsapp (of Signal als alternatief). Ik let op mijn privacy-instellingen maar toch krijg ik reclame via social media van producten waar mijn dochter naast me op de bank naar zoekt. Inmiddels zijn we wel bewust van de verslavende en negatieve kanten van social media. Ik ben ooit met social media begonnen vanuit een idealistisch wereldbeeld; ‘wisdom of the crowd’ (heeft iemand hier het nog wel eens over?). Inmiddels ben ik wat wijzer geworden, het gebruik van social media is inmiddels anders dan verwacht. Ik maak me dan ook zorgen over misinformatie en de stortvloed aan fake nieuws. Het manipulatieve beangstigt me.  Ik ben blij dat er Europese wetgeving in de maak is. Helaas is het altijd zo dat wet- en regelgeving achterlopen bij technologische ontwikkeling. En het gaat zo snel gaat. Die pauzeknop die komt er niet. Ik hoop een beetje nadenken over consequenties wel.

“Alles wat écht waardevol is, kun je niet in cijfers vangen” (p198)

De Gremlins zijn nog aardig tov de Gollems uit onderstaande video. Hierin waarschuwen Tristan Harris en Aza Raskin van het Center for Humane Technology dat AI nu al een groot risico vormt voor onze samenleving. Tristan Harris is inderdaad ook de man van The Social Dilemma, een documentaire die ik als digitale gemlin niet zou moeten bekijken, volgens Rens van der Vorst. Ik heb hem (net als hij) wel bekeken. Ik vind het moreel verwerpelijk dat deze big tech bedrijven willens en wetens mensen manipuleren en verslaafd maken aan hun producten. Ook al wordt dit verteld door ex-medewerkers van de technologiebedrijven die ons zo verslaafd hebben gemaakt.  Zij nemen in ieder geval nu hun verantwoordelijkheid, iets wat we van de big techbedrijven (nog) niet kunnen zeggen.

Het boek van Rens van der Vorst is zeker een aanrader, maar onderstaande video ook.

Elke technologie heeft positieve en negatieve gevolgen. Ik hoop wel dat allen (mens en bedrijf) niet alleen profiteren van de positieve gevolgen maar ook verantwoordelijkheid nemen voor de negatieve consequenties.  Maar dat zal wel weer erg natief zijn van mij  😉

 

  • Vorst R. van der. (2023). Digitale gremlins : slimme sabotages om je te onttrekken aan de greep van het algoritme. Uitgeverij Business Contact.
    Zie ook de bijbehorende website: www.digitalegremlins.nl
  • Harris, T. & Raskin, A. (2023, March 9). The A.I. Delemma [Video]. Center for Humane Technology. https://youtu.be/xoVJKj8lcNQ

Nog een aantal leestips:

Uitgelichte afbeelding: boekomslag Digitale gremlins

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: